I MI BOKE POSJETILI/E PREDSTAVNICI/E AGENCIJE ZA ZAŠTITU PRAVA OSI REPUBLIKE LITVANIJE

Inicijativu mladih s invaliditetom Boke (I MI Boke) su u četvrtak 8. oktobra 2026. godine posjetile direktorica Agencije za zaštitu prava osoba s invaliditetom pri Ministarstvu socijalne zaštite i rada Republike Litvanije Eglė Čaplikienė i viša savjetnica Aurelija Babinskienė sa saradnicima/ama. Posjeta je realizovana u okviru studijske posjete ove Agencije Crnoj Gori, sa ciljem razmjene iskustava i upoznavanja sa dobrim praksama u oblasti procjene invaliditeta, podrške osobama s invaliditetom (OSI), rehabilitacije, socijalne inkluzije i zaštite i ostvarivanja njihovih prava, kako u Crnoj Gori, tako i u Republici Litvaniji. 

Sastanak je bio prilika da gosti/e predstave ključne reformske aktivnosti koje se od 2024. godine sprovode u Republici Litvaniji, a koje se prije svega tiču procesa procjene invaliditeta i principa „sve na jednom mjestu“ prilikom izrade plana podrške za OSI. Naime, u nadležnosti Agencije za zaštitu prava OSI je između ostalog procjena invaliditeta koju vrši 20-ak regionalnih područnih jedinica na osnovu medicinskih i socijalnih indikatora. Po utvrđenju invaliditeta izrađuje se plan podrške za OSI u okviru kojih se identifikuju nadležne institucije za pružanje konkretne podrške, a njihove aktivnosti u tom smjeru se prate putem informacionog sistema. Ovaj sistem je umnogome OSI olakšao: prelazak s institucionalnog smještaja na život u zajednici, uslove za samostalan život, profesionalnu rehabilitaciju i zapošljavanje i zdravstvenu zaštitu. 

Za razliku od Crne Gore, u Republici Litvaniji se svi servisi podrške finansiraju u potpunosti od države i lokalnih samouprava. Pored 24-časovne personalne asistencije, OSI u republici Litvaniji mogu ostvariti pravo na: prilagođavanje stana, nadoknadu troškova putničkog automobila ili njegove tehničke adaptacije, psa vodiča ili pomagača. Ono što predstavlja izuzetan uspjeh je sistematsko obrazovanje tumača i prevodilaca za znakovni jezik i primjena digitalnih platformi za prevođenje na daljinu.

Upoređivajući realnost OSI u Crnoj Gori s aktivnostima Agencije za zaštitu prava OSI Republike Litvanije, izvršna direktorka I MI Boke Miroslava-Mima Ivanović je predstavila usluge koje pružamo OSI i njihovim porodicama, kao i brojne izazove sa kojima se suočavamo u svakodnevnom funkcionisanju. Osim veoma ograničenog kontinuiranog finasiranja usluga personalne asistencije i pomoći u kući od strane države, koje se svodi na maksimalnih 40 sati sedmično i nepostojanja sistemskog i održivog finansiranja većine drugih usluga, istakla je i nedovoljno interesovanje građana/ki za angažman u ulozi personalnih i asistenata/kinja u kući, kao i nedovoljno uzimanje u obzir ekspertize i iskustva I MI Boke od strane državanih i lokalnih institucija. Ona je takođe izrazila svoju bojazan u vezi sa reformom sistema vještačanja invaliditeta, s obzirom da ista nije utemeljena na pristupu OSI koji se zasniva na njihovim ljudskim pravima.  

Ovaj sastanak je bio prilika da se I MI Boke upozna sa litvanskim modelom procjene invaliditeta koji osigurava realnu i pravovremenu podršku OSI na terenu, i blisku saradnju između javnog sektora i civilnog društva. Sastanak je protekao u konstruktivnoj i prijateljskoj atmosferi, uz obostrano iskazanu spremnost za nastavak saradnje i razmjenu iskustava u oblasti zaštite prava OSI i unaprjeđenja njihovog položaja u društvu.